ТҮРКИЯНЫҢ ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ АЙМАҚТЫҚ ЫҚПАЛ СТРАТЕГИЯЛАРЫ ГЕОСАЯСИ БӘСЕКЕЛЕСТІК ЖАҒДАЙЫНДА
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/ISMO.2026.63.1.020Кілт сөздер:
Түркия, геосаяси бәсекелестік, аймақтық ықпал, жұмсақ күш, сыртқы саясат, халықаралық қатынастарАннотация
Халықаралық қатынастар жүйесіндегі жаһандық өзгерістер, көпполярлы құрылымның күшеюі және әлемнің стратегиялық маңызы бар өңірлері үшін ықпал ету бәсекелестігінің артуы жағдайында Түркияның Орталық Азиямен өзара іс-қимылын зерттеу ерекше өзектілікке ие. Бұл зерттеу Түркияның өңірлік саясаттағы рөлін ғана емес, сонымен қатар Еуразия кеңістігінің болашағын айқындайтын кең ауқымды геосаяси үдерістерді бағалауға мүмкіндік береді. Халықаралық қатынастардағы «жұмсақ күштің» маңызының артуы тұрғысынан зерттеу өзектілігі одан әрі күшейе түседі, өйткені Түркия Орталық Азиядағы ықпалын нығайту мақсатында бұл құралды белсенді түрде қолдануда.
Зерттеудің мақсаты – көпполярлы геосаяси бәсекелестік жағдайында Түркияның Орталық Азиядағы ықпал ету стратегиялары мен құралдарын кешенді талдау. Зерттеудің негізгі бағыттарына экономикалық және сауда ынтымақтастығы, энергетикалық жобалар, көлік-логистикалық бастамалар, сондай-ақ мәдени дипломатия мен жұмсақ күш тетіктерін зерделеу жатады.
Зерттеудің ғылыми маңыздылығы Түркияның өңірлік қатысуын кеңейту факторлары мен механизмдерін жүйелеуде және оның Еуразия кеңістігіндегі дербес актор ретіндегі позициялану ерекшеліктерін айқындауда көрінеді. Практикалық маңыздылығы алынған нәтижелерді өңір мемлекеттерінің сыртқы саяси және экономикалық стратегияларын қалыптастыру барысында қолдану мүмкіндігімен айқындалады. Зерттеудің әдіснамалық негізін жүйелік және салыстырмалы талдау, геосаяси тәсіл элементтері, ресми құжаттарды, статистикалық деректерді және сараптамалық бағалауларды талдау құрайды.
Зерттеу нәтижесінде Түркияның экономикалық байланыстарды әртараптандыру, энергетикалық инфрақұрылымды дамыту және мәдени-гуманитарлық бастамаларды ілгерілету арқылы Орталық Азиядағы өз позициясын дәйекті түрде нығайтып отырғаны анықталды. Өңір мемлекеттері бәсекелес күш орталықтары арасында теңгерім сақтауға ұмтылатын көпвекторлы өзара іс-қимыл моделінің қалыптасқаны жөнінде қорытынды жасалды. Зерттеудің құндылығы Түркияның қазіргі халықаралық қатынастар жүйесіндегі рөлін нақтылауда және Орталық Азиядағы геосаяси үдерістер динамикасы туралы ғылыми түсініктерді кеңейтуде көрінеді.
