ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ ТЕҢІЗГЕ ҚОЛ ЖЕТКІЗУДІ ӘРТАРАПТАНДЫРУДАҒЫ ҚЫТАЙ-ПӘКІСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДӘЛІЗІНІҢ РӨЛІ

Аннотация

 Бұл зерттеудің мақсаты Қытай-Пәкістан экономикалық дәлізі (ҚПЭД) Орталық Азия елдерінің сауда мүмкіндіктерін кеңейтіп, Орталық Азия елдеріне Үнді мұхитына балама бағыттар бере алатынын зерттеу болып табылады. Зерттеу оңтүстік бағытта тасымалдаудың үш түрлі нұсқасын салыстырады, соның ішінде Иран арқылы Батыс Каспий бағыты, Трансауған дәлізі және Шыңжаң арқылы солтүстікке қарай созылып жатқан ҚПЭД бағыты. Зерттеудің мақсаты Қазақстан, Өзбекстан және Пәкістан арасындағы осы сауда дәліздерінің әрқайсысын олардың көліктік орындылығы, тәуекелдері мен стратегиялық құндылығы негізінде зерделеу болып табылады. Зерттеу әр дәліздің инфрақұрылым сапасы мен байланыстылығына, геосаяси тәуекелдерге ұшырауына, инвестициялық модельдерге және ақауларға осалдығына құрылымдық салыстырмалы талдауды қолданады; сонымен қатар, қысқа тізімге енгізілген елдердің экономикалық тиімділігі бағаланады. Батыс Каспий дәлізі жеткілікті дамыған болса да, ол санкциялармен байланысты елеулі тәуекелдерге бейім; Трансауған дәлізі тұтастық пен тұрақтылыққа қатысты көптеген мәселелермен үйлесуде; сайып келгенде, шамадан тыс жүктемелерге қарамастан, ҚПЭД бағыты басқаларға қарағанда интеграцияланған мультимодальды байланыс үшін көбірек мүмкіндіктерге ие. Талдау көрсететіндей, ҚПЭД  жай ғана төте тасымал дәлізі рөлінен әлдеқайда кең функцияларды атқаруда, геосаяси дүрбелеңдер салдарынан туындаған стратегиялық икемділікті арттыру және осалдықты азайту үшін нақты көптармақты байланыс платформасына айналуда. Еуразиядағы дәліздерді дамытуға қатысты зерттеу саласына қосқан үлесі - ҚПЭД өзін екіжақты инфрақұрылымдық жобадан байланыс жүйесіне баса назар аудара отырып, өзін неғұрлым стратегиялық байланысты көлік жүйесі ретінде көрсетеді. Бұл зерттеу сенімді теңіз қатынау жолдарын әртараптандыруға ұмтылатын Орталық Азия мемлекеттері үшін құнды нұсқаулық болып табылады.