ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ МЕН ШЕТ ЕЛДЕРДІҢ ҒЫЛЫМИ ӘЛЕУЕТІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/ISMO.2026.63.1.017Кілт сөздер:
ғылым, ынтымақтастық, кеңістік, ғылыми әлеует, ғылыми зерттеулер, ғылыми жүйе, салыстырмалы талдау, инновациялық даму.Аннотация
Жаһандық технологиялық бәсекелестік жағдайында ғылыми әлеуетті дамыту ұлттық егемендікті қамтамасыз етудің шешуші құралына айналуда. Бұл мақалада Қазақстан Республикасының ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар (ҒЗТКЖ) жүйесін жетекші шет елдермен және әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі ұқсас мемлекеттермен кешенді салыстырмалы талдау ұсынылған. Зерттеудің негізгі мақсаты – отандық ғылымның халықаралық бәсекеге қабілеттілігінің артуына кедергі келтіретін құрылымдық шектеулерді анықтау және оларды еңсерудің стратегиялық жолдарын айқындау.
Зерттеу әдістемесі макроэкономикалық көрсеткіштерді кешенді салыстырмалы талдауға (ІЖӨ-нің ғылыми сыйымдылығы), библиометриялық талдауға (Web of Science дерекқорындағы жарияланымдық белсенділік) және дамудың сәтті институционалдық модельдерін зерделеуге негізделген. Жұмыста қаржыландыру тетіктері, кадр әлеуетін ұдайы жаңғырту және материалдық-техникалық инфрақұрылымның қазіргі жағдайы егжей-тегжейлі қарастырылады.
Зерттеудің негізгі нәтижелері Қазақстандағы ғылымның қазіргі моделі мемлекеттік субсидияларға жоғары тәуелділікпен және жеке сектордың жеткіліксіз қатысуымен сипатталатынын көрсетеді. Талдау барысында жарияланымдардың сандық жинақталуынан жоғары рейтингті журналдардағы (Q1–Q2) сапалы көшбасшылыққа көшу қажеттілігі негізделген. Зерттеу қорытындылары Қазақстан Республикасының ғылыми әлеуетін нығайтудың негізгі құрылымдық шектеулері мен перспективалы бағыттарын анықтауға мүмкіндік береді. Талдау қаржыландыру көздерін әртараптандыру, жеке сектордың рөлін күшейту және кадрларды экстенсивті басқарудан жоғары технологиялық зерттеу экожүйесін құруға көшу қажеттілігін көрсетеді. Бұл шараларды іске асыру ұлттық ғылымды жаһандық кеңістікке шеттегі қатысушы ретінде емес, жоғары технологиялық зерттеулердің бастамашысы ретінде біріктіруге мүмкіндік береді.
