МӘДЕНИ ЖҰМСАҚ КҮШ ЖӘНЕ ӨРКЕНИЕТТІК МЕМЛЕКЕТ: ҚЫТАЙДЫҢ СЫРТҚЫ САЯСАТЫНДА МӘДЕНИ МҰРАНЫ ПАЙДАЛАНУ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/ISMO.2026.63.1.013Кілт сөздер:
жұмсақ күш, мәдени жұмсақ күш, өркениеттік мемлекет, мұра дипломатиясы, ЮНЕСКО, Жібек жолдары, Қытайдың сыртқы саясаты, Орталық Азия, трансұлттық мұраАннотация
Мақалада Қытайдың мәдени мұраны сыртқы саясатта
«мәдени жұмсақ күштің» ресурсы ретінде, «өркениеттік мемлекет»
тұжырымдамасы аясында қалай пайдаланатыны талданады. Зерттеудің
мақсаты - мұраны символдық капиталдан тұрақты сыртқы саяси әсерге
айналдыру тетігін реконструкциялау және осы тетіктің трансұлттық
алаңдардағы шектеулерін айқындау.
Зерттеу сапалық дизайнға негізделіп, ҚХР-дың ресми жария
мәтіндеріне (2013–2024 жж.) контенттік және дискурстық талдауды
ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра режимінің институционалдық
материалдарын талдаумен ұштастырады. Эмпирикалық фокус ретінде
өркениеттік риторика, байланыстылық жобалары және халықаралық
мойындау рәсімдері тоғысатын түйінді алаң - «Silk Roads: the Routes
Network of Chang’an–Tianshan Corridor» сериялық трансұлттық нысаны (ID
1442) таңдалды.
Зерттеу нәтижелері «жұмсақ күш» әсері ең алдымен мағыналарды
институционалдандыру арқылы қалыптасатынын көрсетеді: өркениеттік
аргументация мен «Жібек жолы» нарративін халықаралық легитимация
тіліне (Outstanding Universal Value), сараптамалық рәсімдерге, басқару
жоспарлары мен мониторингке көшіру интерпретацияларды тұрақтандырып,
ұзақ мерзімді мәдени қатысудың инфрақұрылымын қалыптастырады.
Процедуралық бекіту болмаған жағдайда мәдени тартымдылықтың өзі
тұрақты нәтиже бере алмайтыны көрсетілді.
Мұраны конверсиялау үдерісінің бірқатар шектеулері анықталды:
«ортақ тарих» интерпретацияларының бәсекелестігі, бір интерпретациялық
орталықтың үстемдік ету қаупі, формалды түрде «техникалық» шешімдердің
саясаттандырылуы, сондай-ақ қатысушылар арасындағы ресурстар мен
«дауыс» асимметриясы. Бұл факторлар сенімді әлсіретіп, символдық
бәсекелестікті күшейтуі мүмкін.
Зерттеудің ғылыми құндылығы дискурстық, институционалдық
және өңірлік талдау деңгейлерін байланыстыруында, сондай-ақ «дискурс
→ институт → әсер/шектеулер» атты түсіндірмелік логиканы ұсынуында.
Практикалық маңыздылығы Орталық Азия елдері (оның ішінде Қазақстан) үшін трансұлттық номинациялар аясында процедуралық теңқұқықтылықты,
бірлескен басқарудың ашықтығын және мұраны көпқырлы
интерпретациялауды қамтамасыз етуге бағытталған ұсынымдармен
айқындалады.
